ROZWÓJ MOWY DZIECKA A NAJCZĘSTSZE WADY WYMOWY

Rozwój mowy dziecka – etapy

Okres prenatalny

Okres melodii

Okres wyrazu

Okres zdania

Okres swoistej mowy dziecięcej

Najczęstsze wady wymowy

Kappacyzm, gammacyzm

Seplenienie/sygmatyzm

Lambdacyzm

Reranie/rotacyzm

Ubezdźwięcznianie

Nosowanie

Rozwój mowy dziecka

Czynniki wpływające korzystnie na rozwój mowy dziecka

Karmienie piersią, żucie pokarmów – wspomaganie rozwoju narządów mowy.

Oddychanie nosem, drożność nosa – zapewnienie prawidłowego oddychania.

Dobre słyszenie – wczesne wykrycie zaburzeń słuchu – możliwość podjęcia odpowiednich działań.

Przedszkole – stymulowanie rozwoju dziecka, rozwoju mowy.

Okres prenatalny

Około 3 miesiąca ciąży – połykanie wód płodowych kształtuje sprawność ruchową aparatu mowy.

Koniec 3 miesiąca ciąży – ukształtowane powinny być krtań i struny głosowe.

4 miesiąc ciąży – kształtuje się słuch (dziecko odbiera melodię, akcent, rytm mowy).

Okres melodii

Pierwszy miesiąc życia – krzyk nieuświadomiony później celowy, ćwiczenie aparatu głosowego.

2–3 miesiąc życia – okres unoszenia głowy – głużenie – przypadkowe dźwięki, głównie a, e.

od 6-go miesiąca życia – okres siadania – gaworzenie –  wydawanie i powtarzanie dźwięków, sylab (ma, ta, ba), tj. ćwiczenie słuchu (utrudnione u dzieci głuchych).

7–8 miesiąc życia – dziecko zaczyna kojarzyć nazwę z przedmiotem, poznaje przedmioty.

Okres wyrazu

1–2 rok życia – pozycja pionowa, wstawanie:

Wymawianie pierwszych wyrazów: mama, tata, baba.

Wymawianie samogłosek: a, o, u, i, y, e.

Wymawianie spółgłosek: p, pi, b, bi, m, mi, d, t, n.

Dziecko rozumie proste polecenia, niektóre nazwy osób, przedmiotów i czynności.

Dziecko powtarza sylaby i słowa wypowiadane przez dorosłych.

Okres zdania

2–3 rok życia:

Pojawiają się proste zdania.

Dziecko wymawia spółgłoski: w, f, ś, ź, ć, dź, ń, L, k, g, ch, j, ł.

GŁOSKA „L” JEST CESARZOWĄ POLSKICH GŁOSEK

Mogą pojawić się głoski: s, z, c, dz.

W trudnych wyrazach spółgłoski mogą być opuszczane lub zastępowane innymi dźwiękami.

W długich wyrazach może następować przestawianie dźwięków mowy.

Sz, ż, cz, dż jest zamieniane na s, z, c, dz, lub ś, ź, ć, dź.

R jest zamieniane na l lub j.

Okres swoistej mowy dziecięcej

4–5 rok życia:

Głoski: s, z, c, dz, ą, ę powinny być prawidłowe.

Mogą pojawić się głoski: sz, ż, cz, dż, r.

Dziecko zadaje dużo pytań, także o poprawną postać gramatyczną wyrazów.

7 rok życia:

Technika mówienia powinna być opanowana pod względem artykulacyjnym, gramatycznym.

Najczęstsze wady wymowy

U dzieci poniżej 7-go roku życia pomocy logopedycznej wymagają dyslalie o charakterze deformacji (zniekształcenia) lub zamiany głosek:

Kappacyzm, gammacyzm – nieprawidłowa realizacja głosek tylnojęzykowych (kappacyzm – głoski k, gammacyzm – głoski g), np. todut [kogut].

Seplenienie/sygmatyzm (międzyzębowe, boczne, wargowe) – dotyczy głosek s, z, c, dz/ ś, ź, ć, dź/ sz, ż, cz, dż.

Lambdacyzm – deformacja lub substytucja głoski l, np. jajka [lalka].

Reranie/rotacyzm – dotyczy głoski r (zamiast drgań czubka języka drga np.  zakończenie podniebienia miękkiego), np. jowej lub lowel [rower].

Ubezdźwięcznianie – głoski dźwięczne są realizowane bezdźwięcznie, np. tomek [domek].

Nosowanie – głoski nosowe są wymawiane jak ustne, np. baba [mama] lub odwrotnie, głoski ustne wymawiane są z poszumem nosowym, np. nosowe s.

U dzieci, które ukończyły 6,5 – 7 lat konieczna jest interwencja logopedyczna w przypadku dyslalii o charakterze substytucji (zamiany głosek), np.: sz, ż, cz, dż jest zamieniane na s, z, c, dz; r na l lub j.

Przykład niepoprawnej wymowy siedmiolatka:

Cajek je dzem tjuskawkowy. [Czarek je dżem truskawkowy.]

Często dla ustalenia przyczyn występowania wady wymowy konieczne jest uzupełnienie diagnozy o:

• badanie laryngologiczne i audiologiczne;
• badanie ortodontyczne;
• badanie psychologiczne i pedagogiczne;
• badanie neurologiczne.

Czego rodzice powinni unikać?!!!

Naśladowania niepoprawnej wymowy dziecka.

ROLĄ DOROSŁYCH JEST POKAZANIE WZORU POPRAWNEJ WYMOWY

Nadmiernego rygoryzmu, przeceniania możliwości dziecka.

PRAWIDŁOWO ROZWIJAJĄCE SIĘ DZIECKO WCZEŚNIEJ SŁYSZY RÓŻNICĘ MIĘDZY GŁOSKAMI, KTÓRE ZAMIENIA, NIŻ JEST W STANIE JE WYMÓWIĆ

Wytykania i poprawiania błędów, które mieszczą się w granicach normy rozwojowej.

GROZI DEFORMACJAMI GŁOSEK

Popisywania się dzieckiem.

U DZIECI NIEŚMIAŁYCH MOŻE PRZYCZYNIĆ SIĘ DO JĄKANIA

Opracowała Z. Medecka na podstawie:

E.Czaplewska, S. Milewski, Rozwój sprawności językowych i komunikacyjnych, W: Diagnoza logopedyczna. Podręcznik akademicki, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2012.

G.Demel, Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, WSiP, Warszawa 1996.

E. Małachowska Mowa w życiu dziecka etapy, uwarunkowania i zagrożenia rozwoju mowy, W: „Forum Logopedy” nr 24/2018.