1. Ocena rozwoju poznawczego

• Funkcje poznawcze – zespół procesów, dzięki którym odbieramy informacje z otoczenia oraz zauważamy stosunki między nimi. Obejmują: pamięć, uwagę, wrażenia i spostrzeżenie wzrokowe, słuchowo-językowe, dotykowe, kinestetyczne, orientację w schemacie ciała i kierunkach w przestrzeni.
• Poziom intelektualny (umysłowy) – ocena funkcjonowania podstawowych zdolności werbalnych (słowno-pojęciowych) oraz niewerbalnych (wykonawczych) dokonywana za pomocą standaryzowanych testów inteligencji.
• Integracja percepcyjno-motoryczna – prawidłowy rozwój procesów poznawczych, współdziałający z czynnościami ruchowymi.
• Koordynacja wzrokowo-ruchowa – zharmonizowanie funkcji wzrokowych i ruchowych (manipulacyjnych), współpraca ręki i oka.
• Pamięć mimowolna (mechaniczna) – zdolność do przyswajania wiedzy w sposób nieuświadomiony, mimowolny.
• Pamięć wzrokowa – zdolność do utrwalania i przypominania informacji podanej w formie wizualnej (czyli zapamiętywanie spostrzeżeń wzrokowych; zdolność do wzrokowego uczenia się) i dzięki temu przyswajania wiedzy.
• Pamięć słuchowa – zdolność do utrwalania i przypominania informacji dźwiękowej (zapamiętywanie spostrzeżeń werbalnych i niewerbalnych; zdolność do uczenia się słuchowego) i dzięki temu przyswajania wiedzy.
• Pamięć bezpośrednia (świeża) – zdolność do zapamiętania i natychmiastowego odtworzenia spostrzeganego wzrokowo lub słuchowo materiału.
• Pamięć fonologiczna – zdolność do zapamiętywania i prawidłowego odtwarzania kolejności głosek w wyrazach.
• Pamięć operacyjna – zdolność do przyswajania, utrwalania i przypominania określonych operacji, czy działań utrzymywanych w pamięci.
• Pojemność pamięci – określa stosunek ilości zapamiętanych i prawidłowo odtworzonych informacji do ilości informacji podanych do zapamiętania.
• Wierność pamięci – określa stopień identyczności informacji zapamiętanych z informacją podaną w formie werbalnej lub graficznej.
• Gotowość pamięci – zdolność do szybkiego odtwarzania informacji zapamiętanych.
• Pamięć sekwencyjna – zdolność do przyswajania, utrwalania i przypominania sekwencji cyfr wyrazów, dźwieków, gestów (np. klaśnięcie w dłonie, podskok). To zapamiętywanie element po elemencie, krok po kroku, od lewej strony do prawej.
• Rozwój psychoruchowy harmonijny – całość procesów psychicznych (intelektualnych, orientacyjno-poznawczych oraz motorycznych) rozwijających się w sposób harmonijny czyli tak, że nie stwierdza się większych odchyleń od poziomu typowego dla danego wieku życia.
• Rozwój psychoruchowy nieharmonijny – zakłócenia tempa rozwoju poszczególnych sfer (procesów orientacyjno-poznawczych oraz motorycznych).
• Odchylenia rozwojowe - opóźnienia rozwoju w stosunku do ustalonych norm o niewielkim nasileniu objawów i ograniczonym ich zakresie. Z tytułu odchyleń rozwojowych uczniowie otrzymują opinie w sprawie dostosowania wymagań edukacyjnych
• Deficyty rozwojowe (inaczej parcjalne lub fragmentaryczne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego, jeszcze inaczej: dysfunkcje) – opóźnienie rozwoju psychomotorycznego, wolniejsze tempo rozwoju określonych funkcji.

       2. Ocena percepcji wzrokowej

• Percepcja wzrokowa – zdolność do rozpoznawania i różnicowania bodźców wzrokowych znajdujących się w polu naszego widzenia oraz umiejętność ich interpretowania.
• Analiza i synteza wzrokowa - procesy dokonujące się na poziomie mózgowym obejmujące rozkładanie na części i scalanie materiału wzrokowego (obrazki, wyrazy) w celu budowania całości obrazu.
• Zaburzenia percepcji wzrokowej – zaburzenia analizy i syntezy wzrokowej, zaburzenia spostrzegania i różnicowania kształtów, rejestracji położenia przestrzennego przedmiotów.
• Zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej – brak współdziałania i zharmonizowania funkcji wzrokowych i ruchowych-manipulacyjnych.
• Tempo uczenia się wzrokowo-ruchowego – szybkość uczenia się pisania symboli graficznych, oparta na koordynacji oka i ręki, uzależniona od prawidłowego spostrzegania symboli, prawidłowej sprawności ruchowej rąk i silnej lateralizacji.
• Zaburzenia orientacji przestrzennej – brak lub nie w pełni wykształcona orientacja w prawej i lewej stronie ciała oraz w kierunkach przestrzeni.

3. Ocena percepcji słuchowej i funkcji słuchowo-językowych

• Percepcja słuchowa – zdolność do odbioru dźwięków, ich rozpoznawania i różnicowania oraz interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń.
• Analiza i synteza słuchowa - procesy dokonujące się na poziomie mózgowym obejmujące rozkładanie na części i scalanie materiału słuchowego (dźwięki, zdania, słowa) w celu budowania jego całości.
• Zaburzenia słuchu fonemowego – trudności w postrzeganiu dźwięków mowy czyli w odróżnianiu głosek i różniących je cech dystynktywnych.
• Zaburzenia umiejętności fonologicznych – trudności w operowaniu cząstkami fonologicznymi mowy, takimi jak głoski, sylaby, logotomy.
• Niskie (słabe) umiejętności metafonologiczne – brak lub słabo wykształcona świadomość dźwiękowych struktur mowy.

4. Motoryka

• Motoryka mała określa zespół wszelkich czynności, które są wykonywane przy pomocy rąk.
• Motoryka duża - sprawność ruchowa całego ciała (w tym np. zdolność utrzymywania równowagi ciała, koordynacja ruchów kończyn podczas chodzenia, biegania, skakania, jeżdżenia na takich pojazdach jak hulajnoga, rower).
• Sprawność manualna obniżona - to opóźnienie lub nieprawidłowy rozwój motoryki rąk, objawiający się opóźnieniem rozwoju praksji (opanowania ruchów specyficznych dla człowieka), niską sprawnością ruchową w formie małej precyzji drobnych ruchów. W tych przypadkach charakterystyczną cechą jest późne zdobywanie umiejętności samoobsługi (ubieranie się, zapinanie guzików, zawiązywanie sznurowadeł) i codziennych czynności, które wykonywane są wolno i niezręcznie. Niska sprawność manualna powoduje słaby poziom graficznej strony pisma, wolne tempo pisania, niestaranność zapisów w zeszytach, nieprawidłowy uchwyt narzędzi pisania.

5. Myślenie

• Myślenie to forma pośredniego poznania świata, przetwarzanie, łańcuch czynności umysłowych, którego wynikiem jest rozwiązanie.
• Myślenie senso-motoryczne (zmysłowo-ruchowe) - występuje w ścisłym związku z procesem spostrzegania i czynnościami manipulacyjnymi na przedmiotach. Dominuje u dzieci do 2-go roku życia, ale i dorośli posługują się tym myśleniem w prostych sytuacjach życiowych (wchodzenie na drabinę by przekręcić żarówkę) - sytuacje praktyczne, poznanie przedmiotów, świata i działanie.
• Myślenie konkretno-wyobrażeniowe (konkretno-obrazowe) - czynności umysłowe są oparte na wyobrażeniach, nie spostrzeżeniach, dominuje w wieku przedszkolnym. Również wiele czynności myślowych u dorosłych przebiega w oparciu o wyobrażenie.
• Myślenie słowno-logiczne - jest oparte na słowach będących symbolami pojęć, dlatego nazywane bywa myśleniem pojęciowym lub abstrakcyjnym. Myślenie logiczne lub operacyjne to związki między umiejętnością posługiwania się pojęciem a ujmowaniem relacji łączących przedmioty i zjawiska. Słowo, pojęcie jest nośnikiem informacji, a nie obraz i konkret.
• Myślenie przyczynowo-skutkowe - to swoista zdolność człowieka do przewidywania konsekwencji pewnych działań oraz wskazywania powodów dla zaistniałej sytuacji.
• Myślenie krytyczne - przejawia się tym, że człowiek nie przyjmuje za ostateczne i pewne, pierwsze rozwiązanie przychodzące mu do głowy, lecz rozważa argumenty za przyjęciem lub odrzuceniem danego rozwiązania.
• Myślenie plastyczne i giętkie - wyraża się w wyszukiwaniu nowych sposobów i metod rozwiązywania zadania w zmiennych warunkach rozpatrywania problemów z różnych punktów widzenia.
• Operacje myślowe - czynności umysłowe wykonywane w celu uzyskania rozwiązania:
  • Analiza polega na rozkładaniu całości na części składowe, na wyodrębnianie w przedmiocie jego elementów cech.
  • Synteza natomiast polega na łączeniu wyodrębnionych składników i własności w całość, na ujmowaniu ich we wzajemne proporcje i zależności. Analiza i synteza umożliwiają porównywanie przedmiotów i zjawisk.
  • Porównywanie - polegaja na wyszukiwaniu podobieństw i różnic między przedmiotami, zjawiskami, osobami.
  • Abstrahowanie - wyodrębnianie cech, które są jednostkowe, indywidualne dla danego przedmiotu.
  • Uogólnianie - ujmowanie wspólnych cech odpowiadających wszystkim przedmiotom należącym do danej grupy.