Szczegóły

Opublikowano: 09 maj 2022

Mutyzm wybiórczy to nie to samo, co nieśmiałość

U podłoża mutyzmu wybiórczego leży różnego typu lęk. Przyjmuje się, że główną przyczyną jest nadaktywna część mózgu odpowiedzialna za odczuwanie stresu w sytuacji, którą psycholodzy nazywają ekspozycją społeczną.

Dzieci z mutyzmem chcą mówić, ale bardzo się tego boją. Przeżywają paraliżujący lęk przed mówieniem. Często są osamotnione i niezrozumiane w swoich trudnościach. Doświadczają wielu przykrych sytuacji społecznych. Przeżywają swoje problemy w ciszy. Mają silną potrzebę samokontroli.

Mutyzm wybiórczy rozpoznać możemy po tym, że dziecko w jednym środowisku mówi, a w innym nie. Rozmawia w rodzinnym domu, nie mówi jednak poza domem, np. w przedszkolu, szkole, sklepie itp. W obcym środowisku boi się ono być słyszanym. Dziecko z mutyzmem wybiórczym najczęściej rozmawia tylko z rodzicami i osobami z rodziny. Nie rozmawia wcale lub porozumiewa się wybiórczo z dziećmi czy dorosłymi z poza najbliższego otoczenia, może, np. rozmawiać z rówieśnikami, ale milknie, gdy pojawia się osoba dorosła. Dziecko rozmawia z rodzicami w hipermarkecie, ale nie odzywa się w mniejszym sklepie, gdzie słychać każde słowo, w szatni szkolnej przy innych dzieciach, ale milknie, gdy wchodzi nauczyciel czy inny rodzic.

Brak porozumiewania się jest najbardziej widocznym, choć nie jedynym objawem świadczącym o tym, że dziecko przeżywa lęk. Mutyzm wybiórczy dotyka wielu innych sfer jego życia. Oprócz braku mowy, u niektórych dzieci mogą pojawić także takie objawy jak: sztywność ciała, tiki nerwowe, uboga mimika twarzy, problem z kontaktem wzrokowym, bierność i brak zaangażowania. Dziecko, u którego stwierdzono mutyzm, może mieć także problemy z widzeniem, często jest nadwrażliwe na hałas i na dotyk. Bywa, że poza domem nie zgłasza potrzeby wyjścia do toalety /może się moczyć/, nie potrafi też zjeść posiłku w miejscu innym niż rodzinny dom.

Przyczyny mutyzmu wybiórczego

Nie ma jednej przyczyny występowania mutyzmu, dopiero kombinacja kilku czynników sprawia, że u dziecka może pojawić się mutyzm wybiórczy.

Grupy czynników wpływających na pojawienie się mutyzmu wybiórczego to:

Czynniki ryzyka – uwarunkowania genetyczne, zaburzenia występujące w rodzinie, np. fobie, depresje, choroby psychiczne (gen odpowiadający za zaburzenia lękowe). Nieadekwatne zachowania rodziców, np. nadopiekuńczość czy nadmierna kontrola. Rodzice nadopiekuńczy nie pozwalają dziecku na swobodne poznawanie świata, widzą wszędzie zagrożenie. Do grupy ryzyka można także zaliczyć zaburzenia mowy i języka, status imigranta, wielojęzyczność, nieśmiałość czy też perfekcjonizm, który często pojawia się u osób lękowych. /Perfekcjonizm zapewnia niektórym osobom bezpieczeństwo- „muszę zrobić wszystko”, tak aby nikt mi nie zwrócił uwagi, aby nikt się nie czepiał/.

Czynniki wywołujące – czynniki i sytuacje związane i kojarzone ze stresem, z poczuciem zagrożenia. Czynnikiem takim są różnego rodzaju zmiany począwszy od wejścia w nowe środowisko /np. żłobek, przedszkole, szkoła/ czy rozstanie z rodzicami, zmiana miejsca zamieszkania, zmiana przedszkola, szkoły, rozstanie z rówieśnikami, śmierć bliskiej osoby, rozwody rodziców, rozłąka z rodzicami, jak np. częste wyjazdy rodzica za granicę. Czynnikiem takim mogą być także trudności z mówieniem i byciem zrozumiałym czy prześladowanie i wyśmiewanie przez rówieśników.

Czynniki podtrzymujące - to czynniki, na które ma wpływ otoczenie, środowisko, w którym dziecko z mutyzmem wybiórczym funkcjonuje. W wyniku braku wiedzy, że dziecko ma problem lękowy, może pojawić się presja otoczenia /otoczenie zachęca dziecko do mówienia, prosi, mobilizuje, krytykuje, np. „No jak to, ty taki duży i nie umiesz mówić?”, „Nie lubisz mnie?”, „Wiem, że dasz radę.” itp./. Otoczenie, które wywołuje taką presję zamiast pomóc dziecku, utrwala mutyzm i wręcz go potęguje.

Najczęściej popełniane przez dorosłych błędy wzmacniające strach przed mówieniem:

I. Wywieranie presji, aby dziecko mówiło (często w bardzo subtelny sposób).

II. Wyręczanie dziecka w mówieniu, np. brat mówi za siostrę, rodzice za dziecko.

III. Pozwolenie dziecku na wycofanie się z jakichkolwiek sytuacji społecznych.

Pomoc dziecku z MW

Jak rodzic może pomóc dziecku z mutyzmem wybiórczym

1. Nie zmuszać do mówienia.
2. Nie odpowiadać za dziecko.
3. Nie unikać innych osób, prowadzić rozmowy z dzieckiem w obecności innych.
4. Rozmawiać z dzieckiem w miejscach publicznych.
5. Uprzedzać o zmianach i wspólnie z dzieckiem planować wyjście z domu.
6. Zapraszać inne dzieci do domu.
7. Nie krytykować dziecka za brak mówienia.
8. Nie zmuszać dziecka do używania zwrotów grzecznościowych.
9. Nie zmuszać dziecka do przytulania innych, np. cioci, wujka czy przyjaciół.
10. Nie zmuszać dziecka do składania życzeń, można z nim przygotować laurkę.
11. Nie zmuszać dziecka do spożywania posiłku przy obcych osobach.
12. Pozwolić dziecku na wskazywanie palcem rzeczy, którą chce zjeść, lub która się mu podoba.
13. Stopniowo, ale konsekwentnie włączać dziecko w nowe sytuacje społeczne, np. zabierać je na uroczystości rodzinne, do kina, restauracji.
14. Zapewnić dziecku zabawy ruchowe, które ograniczą stres.
15. Wzmacniać w dziecku pewność siebie poprzez zdobywanie nowych umiejętności społecznych, tj. zakupy w sklepie czy wykonywanie zadań w grupie.
16. Uprzedzać osoby, które planujecie odwiedzić z dzieckiem, lub które będziecie gościć w domu o tym, że dziecko nie mówi, a wywieranie presji wywołuje w nim paraliżujący lęk.
17. Zapisać dziecko na terapię do specjalisty.
18. Poinformować przedszkole/szkołę o MW dziecka.
19. Współpracować z terapeutą, przedszkolem i szkołą.

Jak może pomóc przedszkole/szkoła

1. Wyznaczyć koordynatora, który zadba o przepływ informacji i pomoże wdrożyć uzgodnioną strategię pracy z dzieckiem oraz przekaże wszystkim pracownikom zalecenia jak pracować z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym.
2. Przeszkolić całą kadrę odnośnie sposobu i zasad postępowania z dzieckiem z MW.
3. Nie wywierać presji, nie zachęcać dziecka do mówienia.
4. Nie wykluczać dziecka z rozmów i aktywności.
5. Mówić do dziecka nawet wtedy, gdy ono nie odpowiada.
6. Zadawać pytania zamknięte - dać czas na odpowiedź- zasada 5 sekund.
7. Zaproponować wskazywanie palcem, szeptanie, pisanie, rysowanie na kartce.
8. Przygotować karty z grafikami pomocnymi w komunikacji.
9. W sytuacji niekomfortowej pozwolić dziecku na wycofanie sią z danej sytuacji społecznej.
10. Zapewnić dziecku zabawy ruchowe, które ograniczą stres.
11. Reagować serdecznie i z empatią.
12. Nie zmuszać do jedzenia.
13. Wychodzić z dzieckiem do toalety, nawet jeśli nie komunikuje takiej potrzeby.
14. Wzmacniać w dziecku pewność siebie poprzez zdobywanie nowych umiejętności społecznych.
15. Współpracować z rodzicami dziecka i terapeutą.

Aby terapia była skuteczna, konieczna jest triada oddziaływań. Nad lękiem dziecka, oprócz specjalisty/terapeuty pełniącego rolę koordynatora całej terapii, powinien pracować jednocześnie rodzic w domu i nauczyciel w przedszkolu, szkole.

Beata Adamczyk

Szczegóły

Opublikowano: 03 listopad 2021

1. Ocena rozwoju poznawczego

• Funkcje poznawcze – zespół procesów, dzięki którym odbieramy informacje z otoczenia oraz zauważamy stosunki między nimi. Obejmują: pamięć, uwagę, wrażenia i spostrzeżenie wzrokowe, słuchowo-językowe, dotykowe, kinestetyczne, orientację w schemacie ciała i kierunkach w przestrzeni.
• Poziom intelektualny (umysłowy) – ocena funkcjonowania podstawowych zdolności werbalnych (słowno-pojęciowych) oraz niewerbalnych (wykonawczych) dokonywana za pomocą standaryzowanych testów inteligencji.
• Integracja percepcyjno-motoryczna – prawidłowy rozwój procesów poznawczych, współdziałający z czynnościami ruchowymi.
• Koordynacja wzrokowo-ruchowa – zharmonizowanie funkcji wzrokowych i ruchowych (manipulacyjnych), współpraca ręki i oka.
• Pamięć mimowolna (mechaniczna) – zdolność do przyswajania wiedzy w sposób nieuświadomiony, mimowolny.
• Pamięć wzrokowa – zdolność do utrwalania i przypominania informacji podanej w formie wizualnej (czyli zapamiętywanie spostrzeżeń wzrokowych; zdolność do wzrokowego uczenia się) i dzięki temu przyswajania wiedzy.
• Pamięć słuchowa – zdolność do utrwalania i przypominania informacji dźwiękowej (zapamiętywanie spostrzeżeń werbalnych i niewerbalnych; zdolność do uczenia się słuchowego) i dzięki temu przyswajania wiedzy.
• Pamięć bezpośrednia (świeża) – zdolność do zapamiętania i natychmiastowego odtworzenia spostrzeganego wzrokowo lub słuchowo materiału.
• Pamięć fonologiczna – zdolność do zapamiętywania i prawidłowego odtwarzania kolejności głosek w wyrazach.
• Pamięć operacyjna – zdolność do przyswajania, utrwalania i przypominania określonych operacji, czy działań utrzymywanych w pamięci.
• Pojemność pamięci – określa stosunek ilości zapamiętanych i prawidłowo odtworzonych informacji do ilości informacji podanych do zapamiętania.
• Wierność pamięci – określa stopień identyczności informacji zapamiętanych z informacją podaną w formie werbalnej lub graficznej.
• Gotowość pamięci – zdolność do szybkiego odtwarzania informacji zapamiętanych.
• Pamięć sekwencyjna – zdolność do przyswajania, utrwalania i przypominania sekwencji cyfr wyrazów, dźwieków, gestów (np. klaśnięcie w dłonie, podskok). To zapamiętywanie element po elemencie, krok po kroku, od lewej strony do prawej.
• Rozwój psychoruchowy harmonijny – całość procesów psychicznych (intelektualnych, orientacyjno-poznawczych oraz motorycznych) rozwijających się w sposób harmonijny czyli tak, że nie stwierdza się większych odchyleń od poziomu typowego dla danego wieku życia.
• Rozwój psychoruchowy nieharmonijny – zakłócenia tempa rozwoju poszczególnych sfer (procesów orientacyjno-poznawczych oraz motorycznych).
• Odchylenia rozwojowe - opóźnienia rozwoju w stosunku do ustalonych norm o niewielkim nasileniu objawów i ograniczonym ich zakresie. Z tytułu odchyleń rozwojowych uczniowie otrzymują opinie w sprawie dostosowania wymagań edukacyjnych
• Deficyty rozwojowe (inaczej parcjalne lub fragmentaryczne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego, jeszcze inaczej: dysfunkcje) – opóźnienie rozwoju psychomotorycznego, wolniejsze tempo rozwoju określonych funkcji.

       2. Ocena percepcji wzrokowej

• Percepcja wzrokowa – zdolność do rozpoznawania i różnicowania bodźców wzrokowych znajdujących się w polu naszego widzenia oraz umiejętność ich interpretowania.
• Analiza i synteza wzrokowa - procesy dokonujące się na poziomie mózgowym obejmujące rozkładanie na części i scalanie materiału wzrokowego (obrazki, wyrazy) w celu budowania całości obrazu.
• Zaburzenia percepcji wzrokowej – zaburzenia analizy i syntezy wzrokowej, zaburzenia spostrzegania i różnicowania kształtów, rejestracji położenia przestrzennego przedmiotów.
• Zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej – brak współdziałania i zharmonizowania funkcji wzrokowych i ruchowych-manipulacyjnych.
• Tempo uczenia się wzrokowo-ruchowego – szybkość uczenia się pisania symboli graficznych, oparta na koordynacji oka i ręki, uzależniona od prawidłowego spostrzegania symboli, prawidłowej sprawności ruchowej rąk i silnej lateralizacji.
• Zaburzenia orientacji przestrzennej – brak lub nie w pełni wykształcona orientacja w prawej i lewej stronie ciała oraz w kierunkach przestrzeni.

3. Ocena percepcji słuchowej i funkcji słuchowo-językowych

• Percepcja słuchowa – zdolność do odbioru dźwięków, ich rozpoznawania i różnicowania oraz interpretowania przez odniesienie do poprzednich doświadczeń.
• Analiza i synteza słuchowa - procesy dokonujące się na poziomie mózgowym obejmujące rozkładanie na części i scalanie materiału słuchowego (dźwięki, zdania, słowa) w celu budowania jego całości.
• Zaburzenia słuchu fonemowego – trudności w postrzeganiu dźwięków mowy czyli w odróżnianiu głosek i różniących je cech dystynktywnych.
• Zaburzenia umiejętności fonologicznych – trudności w operowaniu cząstkami fonologicznymi mowy, takimi jak głoski, sylaby, logotomy.
• Niskie (słabe) umiejętności metafonologiczne – brak lub słabo wykształcona świadomość dźwiękowych struktur mowy.

4. Motoryka

• Motoryka mała określa zespół wszelkich czynności, które są wykonywane przy pomocy rąk.
• Motoryka duża - sprawność ruchowa całego ciała (w tym np. zdolność utrzymywania równowagi ciała, koordynacja ruchów kończyn podczas chodzenia, biegania, skakania, jeżdżenia na takich pojazdach jak hulajnoga, rower).
• Sprawność manualna obniżona - to opóźnienie lub nieprawidłowy rozwój motoryki rąk, objawiający się opóźnieniem rozwoju praksji (opanowania ruchów specyficznych dla człowieka), niską sprawnością ruchową w formie małej precyzji drobnych ruchów. W tych przypadkach charakterystyczną cechą jest późne zdobywanie umiejętności samoobsługi (ubieranie się, zapinanie guzików, zawiązywanie sznurowadeł) i codziennych czynności, które wykonywane są wolno i niezręcznie. Niska sprawność manualna powoduje słaby poziom graficznej strony pisma, wolne tempo pisania, niestaranność zapisów w zeszytach, nieprawidłowy uchwyt narzędzi pisania.

5. Myślenie

• Myślenie to forma pośredniego poznania świata, przetwarzanie, łańcuch czynności umysłowych, którego wynikiem jest rozwiązanie.
• Myślenie senso-motoryczne (zmysłowo-ruchowe) - występuje w ścisłym związku z procesem spostrzegania i czynnościami manipulacyjnymi na przedmiotach. Dominuje u dzieci do 2-go roku życia, ale i dorośli posługują się tym myśleniem w prostych sytuacjach życiowych (wchodzenie na drabinę by przekręcić żarówkę) - sytuacje praktyczne, poznanie przedmiotów, świata i działanie.
• Myślenie konkretno-wyobrażeniowe (konkretno-obrazowe) - czynności umysłowe są oparte na wyobrażeniach, nie spostrzeżeniach, dominuje w wieku przedszkolnym. Również wiele czynności myślowych u dorosłych przebiega w oparciu o wyobrażenie.
• Myślenie słowno-logiczne - jest oparte na słowach będących symbolami pojęć, dlatego nazywane bywa myśleniem pojęciowym lub abstrakcyjnym. Myślenie logiczne lub operacyjne to związki między umiejętnością posługiwania się pojęciem a ujmowaniem relacji łączących przedmioty i zjawiska. Słowo, pojęcie jest nośnikiem informacji, a nie obraz i konkret.
• Myślenie przyczynowo-skutkowe - to swoista zdolność człowieka do przewidywania konsekwencji pewnych działań oraz wskazywania powodów dla zaistniałej sytuacji.
• Myślenie krytyczne - przejawia się tym, że człowiek nie przyjmuje za ostateczne i pewne, pierwsze rozwiązanie przychodzące mu do głowy, lecz rozważa argumenty za przyjęciem lub odrzuceniem danego rozwiązania.
• Myślenie plastyczne i giętkie - wyraża się w wyszukiwaniu nowych sposobów i metod rozwiązywania zadania w zmiennych warunkach rozpatrywania problemów z różnych punktów widzenia.
• Operacje myślowe - czynności umysłowe wykonywane w celu uzyskania rozwiązania:
  • Analiza polega na rozkładaniu całości na części składowe, na wyodrębnianie w przedmiocie jego elementów cech.
  • Synteza natomiast polega na łączeniu wyodrębnionych składników i własności w całość, na ujmowaniu ich we wzajemne proporcje i zależności. Analiza i synteza umożliwiają porównywanie przedmiotów i zjawisk.
  • Porównywanie - polegaja na wyszukiwaniu podobieństw i różnic między przedmiotami, zjawiskami, osobami.
  • Abstrahowanie - wyodrębnianie cech, które są jednostkowe, indywidualne dla danego przedmiotu.
  • Uogólnianie - ujmowanie wspólnych cech odpowiadających wszystkim przedmiotom należącym do danej grupy.

Szczegóły

Opublikowano: 11 październik 2021

O osobie wysoko wrażliwej mówimy wtedy, gdy posiada ona taką cechę temperamentu, która w języku specjalistów nazywa się wrażliwością przetwarzania sensorycznego. Jest to cecha opisująca różnice międzyludzkie we wrażliwości na środowisko, zarówno pozytywne, jak i negatywne.

Aron wyróżniła cztery aspekty wysokiej wrażliwości:

1. D – głębokość przetwarzania
2. O– łatwość ulegania przestymulowaniu
3. E – reaktywność emocjonalna połączone z empatią
4. S – wyczulenie na subtelne bodźce

Ad a) Głębokość przetwarzania: to nic innego, jak dokonywanie dogłębnych analiz. Dzieci wysoko wrażliwe dłużej się zastanawiają niż ich rówieśnicy. Są sumienne w działaniu, intensywniej przeżywają uczucia, przewidują różne scenariusze często niekorzystne dla siebie.

Ad b) Łatwo ulegają przestymulowaniu: dzieci wysoko wrażliwe zauważają wszystko co nowe, doskonale obserwują świat, błyskawicznie potrafią wypunktować to, co jest nie tak w związku z tym szybciej się męczą psychicznie, fizycznie niż dzieci, które odbierają ze środowiska znacznie mniejszą ilość bodźców.

Ad c) Reaktywność emocjonalna połączona z empatią: wysoko wrażliwe dzieci silnie reagują emocjonalnie na pozytywne i negatywne bodźce z otoczenia.

Ad d) Wyczulenie na subtelne bodźce: dostrzegają takie rzeczy, których większość rówieśników nie zwróciłoby nawet uwagi.

Więcej o: Dzieci wysoko...

Szczegóły

Opublikowano: 11 maj 2021

Dyktando w dziesięciu punktach – z komentarzem ortograficznym

Oprac.: prof. dr. hab. Marta Bogdanowicz

Punkt 1. Umowa.

            Umów się z dzieckiem, że codziennie będziecie przeprowadzać dyktando obejmujące zawsze tylko trzy zdania.

Punkt 2. Wybór tekstu.

            Zaznacz w książce dziecka trzy zdania i przeczytaj na głos pierwsze z nich.

Punkt 3. Komentarz ortograficzny.

            Dziecko powtarza zdanie i omawia pisownię każdego wyrazu (podaje zasady pisowni, poszukuje uzasadnienia pisowni).

Punkt 4. Zapisywanie.

            Dziecko zapisuje zdanie (podobnie postępuje z następnymi zdaniami).

Punkt 5. Kontrola I – dziecko

            Dziecko samodzielnie sprawdza cały napisany tekst.

Punkt 6. Kontrola II – dorosły

            Dorosły sprawdza tekst. Jeżeli znajdzie błędy, podaje ich liczbę.

Punkt 7. Kontrola III – dziecko

            Dziecko ponownie sprawdza tekst, korzystając ze słownika ortograficznego.

Punkt 8. Kontrola IV – dorosły

            Dorosły sprawdza poprawiony tekst. Jeżeli nadal są błędy, wskazuje tekst – wzór, z którego dyktował zdania.

Punkt 9. Kontrola V – dziecko

            Dziecko porównuje napisany tekst ze wzorem i ostatecznie poprawia błędy.

Punkt 10. Poprawa

            Dziecko opracowuje błędnie napisane wyrazy (np. podaje zasady pisowni, wyrazy pokrewne, odmienia wyraz przez przypadki, wymienia na inne formy).

Uwaga: Podstawowym założeniem stosowania techniki dyktando z komentarzem ortograficznym jest przeświadczenie o możliwości utrwalenia zasad pisowni i wytworzenia pełnej świadomości ortograficznej przez przekształcenie nawyku „głośnego myślenia” – omawiania zasad pisowni (p.3) – w nawyk „cichego” przypominania ich podczas pisania. Kolejnym zadaniem ćwiczenia jest wytworzenie nawyku dokładnego sprawdzania i poprawiania każdej pracy pisemnej. Dziecko ma prawo do popełnienia błędu, ale nie ma prawa pozostawić go bez poprawienia.

Warunkiem uzyskania obu nawyków jest wykonywanie omawianego ćwiczenia krótko, lecz systematycznie oraz zawarcie z dzieckiem umowy określającej czas pracy (codziennie), liczbę dyktowanych zdań (zawsze tą samą) oraz nagrodę (po każdym tygodniu ćwiczeń). W ten sposób dziecko nie będzie usiłowało w tej sprawie stale z nami negocjować.

Pisanie dyktanda w dziesięciu punktach:

1. Utrwala znajomość zasad pisowni.
2. Wytwarza nawyk stałego przywoływania zasad ortograficznych podczas pisania.
3. Kształtuje nawyk stałego sprawdzania tekstu, a tym samym poczucie odpowiedzialności za napisany tekst.

Szczegóły

Opublikowano: 11 maj 2021

Wskazówki

dla rodziców dzieci jąkających się

1. Nie zwracać uwagi na początki jąkania, pomoże tu przykład wzorowego mówienia, życzliwość, dawanie jąkającemu się dowodu, że wszyscy go rozumieją i może kontaktować się z ludźmi.
2. Izolować od napięć i konfliktów domowych.
3. Dbać o odpowiedni sen i właściwe organizowanie czasu.
4. Nie pozwalać oglądać telewizji poza programami dziecięcymi, młodsze dzieci, bardzo wrażliwe, chronić przed filmami powodującymi napięcie.
5. Bez kontroli i zaleceń lekarza, psychologa, nie przestawiać dzieci leworęcznych na praworęczność.
6. Stosować gimnastykę rytmiczną, śpiew (śpiewanie i szept ułatwia płynność wypowiedzi).
7. Nigdy nie mówić o jąkaniu przy dziecku, udawać, ze się nie zauważa jego potknięć, nie przerywać wypowiedzi, nie kończyć za dziecko.
8. Uświadomić osoby z otoczenia dziecka (dziadkowie, rodzeństwo, koledzy) o wspólnej odpowiedzialności za jego stan. Nie dopuszczać do drwin i przedrzeźnień.
9. Eliminować gry i zabawy ruchowe powodujące duże zmęczenie.
10. Czynić wszystko, aby jąkające się dziecko nie czuło się ośrodkiem powszechnego zainteresowania, a jednocześnie miało świadomość, że zawsze może liczyć na życzliwą pomoc.

Opracowanie - logopeda Zofia Medecka