Szczegóły

Opublikowano: 05 grudzień 2022

Mutyzm wybiórczy to nie to samo, co nieśmiałość

U podłoża mutyzmu wybiórczego leży różnego typu lęk. Przyjmuje się, że główną przyczyną jest nadaktywna część mózgu odpowiedzialna za odczuwanie stresu w sytuacji, którą psycholodzy nazywają ekspozycją społeczną.

Dzieci z mutyzmem chcą mówić, ale bardzo się tego boją. Przeżywają paraliżujący lęk przed mówieniem. Często są osamotnione i niezrozumiane w swoich trudnościach. Doświadczają wielu przykrych sytuacji społecznych. Przeżywają swoje problemy w ciszy. Mają silną potrzebę samokontroli.

Mutyzm wybiórczy rozpoznać możemy po tym, że dziecko w jednym środowisku mówi, a w innym nie. Rozmawia w rodzinnym domu, nie mówi jednak poza domem, np. w przedszkolu, szkole, sklepie itp. W obcym środowisku boi się ono być słyszanym. Dziecko z mutyzmem wybiórczym najczęściej rozmawia tylko z rodzicami i osobami z rodziny. Nie rozmawia wcale lub porozumiewa się wybiórczo z dziećmi czy dorosłymi z poza najbliższego otoczenia, może, np. rozmawiać z rówieśnikami, ale milknie, gdy pojawia się osoba dorosła. Dziecko rozmawia z rodzicami w hipermarkecie, ale nie odzywa się w mniejszym sklepie, gdzie słychać każde słowo, w szatni szkolnej przy innych dzieciach, ale milknie, gdy wchodzi nauczyciel czy inny rodzic.

Brak porozumiewania się jest najbardziej widocznym, choć nie jedynym objawem świadczącym o tym, że dziecko przeżywa lęk. Mutyzm wybiórczy dotyka wielu innych sfer jego życia. Oprócz braku mowy, u niektórych dzieci mogą pojawić także takie objawy jak: sztywność ciała, tiki nerwowe, uboga mimika twarzy, problem z kontaktem wzrokowym, bierność i brak zaangażowania. Dziecko, u którego stwierdzono mutyzm, może mieć także problemy z widzeniem, często jest nadwrażliwe na hałas i na dotyk. Bywa, że poza domem nie zgłasza potrzeby wyjścia do toalety /może się moczyć/, nie potrafi też zjeść posiłku w miejscu innym niż rodzinny dom.

Przyczyny mutyzmu wybiórczego

Nie ma jednej przyczyny występowania mutyzmu, dopiero kombinacja kilku czynników sprawia, że u dziecka może pojawić się mutyzm wybiórczy.

Grupy czynników wpływających na pojawienie się mutyzmu wybiórczego to:

Czynniki ryzyka – uwarunkowania genetyczne, zaburzenia występujące w rodzinie, np. fobie, depresje, choroby psychiczne (gen odpowiadający za zaburzenia lękowe). Nieadekwatne zachowania rodziców, np. nadopiekuńczość czy nadmierna kontrola. Rodzice nadopiekuńczy nie pozwalają dziecku na swobodne poznawanie świata, widzą wszędzie zagrożenie. Do grupy ryzyka można także zaliczyć zaburzenia mowy i języka, status imigranta, wielojęzyczność, nieśmiałość czy też perfekcjonizm, który często pojawia się u osób lękowych. /Perfekcjonizm zapewnia niektórym osobom bezpieczeństwo- „muszę zrobić wszystko”, tak aby nikt mi nie zwrócił uwagi, aby nikt się nie czepiał/.

Czynniki wywołujące – czynniki i sytuacje związane i kojarzone ze stresem, z poczuciem zagrożenia. Czynnikiem takim są różnego rodzaju zmiany począwszy od wejścia w nowe środowisko /np. żłobek, przedszkole, szkoła/ czy rozstanie z rodzicami, zmiana miejsca zamieszkania, zmiana przedszkola, szkoły, rozstanie z rówieśnikami, śmierć bliskiej osoby, rozwody rodziców, rozłąka z rodzicami, jak np. częste wyjazdy rodzica za granicę. Czynnikiem takim mogą być także trudności z mówieniem i byciem zrozumiałym czy prześladowanie i wyśmiewanie przez rówieśników.

Czynniki podtrzymujące - to czynniki, na które ma wpływ otoczenie, środowisko, w którym dziecko z mutyzmem wybiórczym funkcjonuje. W wyniku braku wiedzy, że dziecko ma problem lękowy, może pojawić się presja otoczenia /otoczenie zachęca dziecko do mówienia, prosi, mobilizuje, krytykuje, np. „No jak to, ty taki duży i nie umiesz mówić?”, „Nie lubisz mnie?”, „Wiem, że dasz radę.” itp./. Otoczenie, które wywołuje taką presję zamiast pomóc dziecku, utrwala mutyzm i wręcz go potęguje.

Najczęściej popełniane przez dorosłych błędy wzmacniające strach przed mówieniem:

I. Wywieranie presji, aby dziecko mówiło (często w bardzo subtelny sposób).

II. Wyręczanie dziecka w mówieniu, np. brat mówi za siostrę, rodzice za dziecko.

III. Pozwolenie dziecku na wycofanie się z jakichkolwiek sytuacji społecznych.

Pomoc dziecku z MW

Jak rodzic może pomóc dziecku z mutyzmem wybiórczym

1. Nie zmuszać do mówienia.
2. Nie odpowiadać za dziecko.
3. Nie unikać innych osób, prowadzić rozmowy z dzieckiem w obecności innych.
4. Rozmawiać z dzieckiem w miejscach publicznych.
5. Uprzedzać o zmianach i wspólnie z dzieckiem planować wyjście z domu.
6. Zapraszać inne dzieci do domu.
7. Nie krytykować dziecka za brak mówienia.
8. Nie zmuszać dziecka do używania zwrotów grzecznościowych.
9. Nie zmuszać dziecka do przytulania innych, np. cioci, wujka czy przyjaciół.
10. Nie zmuszać dziecka do składania życzeń, można z nim przygotować laurkę.
11. Nie zmuszać dziecka do spożywania posiłku przy obcych osobach.
12. Pozwolić dziecku na wskazywanie palcem rzeczy, którą chce zjeść, lub która się mu podoba.
13. Stopniowo, ale konsekwentnie włączać dziecko w nowe sytuacje społeczne, np. zabierać je na uroczystości rodzinne, do kina, restauracji.
14. Zapewnić dziecku zabawy ruchowe, które ograniczą stres.
15. Wzmacniać w dziecku pewność siebie poprzez zdobywanie nowych umiejętności społecznych, tj. zakupy w sklepie czy wykonywanie zadań w grupie.
16. Uprzedzać osoby, które planujecie odwiedzić z dzieckiem, lub które będziecie gościć w domu o tym, że dziecko nie mówi, a wywieranie presji wywołuje w nim paraliżujący lęk.
17. Zapisać dziecko na terapię do specjalisty.
18. Poinformować przedszkole/szkołę o MW dziecka.
19. Współpracować z terapeutą, przedszkolem i szkołą.

Jak może pomóc przedszkole/szkoła

1. Wyznaczyć koordynatora, który zadba o przepływ informacji i pomoże wdrożyć uzgodnioną strategię pracy z dzieckiem oraz przekaże wszystkim pracownikom zalecenia jak pracować z dzieckiem z mutyzmem wybiórczym.
2. Przeszkolić całą kadrę odnośnie sposobu i zasad postępowania z dzieckiem z MW.
3. Nie wywierać presji, nie zachęcać dziecka do mówienia.
4. Nie wykluczać dziecka z rozmów i aktywności.
5. Mówić do dziecka nawet wtedy, gdy ono nie odpowiada.
6. Zadawać pytania zamknięte - dać czas na odpowiedź- zasada 5 sekund.
7. Zaproponować wskazywanie palcem, szeptanie, pisanie, rysowanie na kartce.
8. Przygotować karty z grafikami pomocnymi w komunikacji.
9. W sytuacji niekomfortowej pozwolić dziecku na wycofanie sią z danej sytuacji społecznej.
10. Zapewnić dziecku zabawy ruchowe, które ograniczą stres.
11. Reagować serdecznie i z empatią.
12. Nie zmuszać do jedzenia.
13. Wychodzić z dzieckiem do toalety, nawet jeśli nie komunikuje takiej potrzeby.
14. Wzmacniać w dziecku pewność siebie poprzez zdobywanie nowych umiejętności społecznych.
15. Współpracować z rodzicami dziecka i terapeutą.

Aby terapia była skuteczna, konieczna jest triada oddziaływań. Nad lękiem dziecka, oprócz specjalisty/terapeuty pełniącego rolę koordynatora całej terapii, powinien pracować jednocześnie rodzic w domu i nauczyciel w przedszkolu, szkole.

Beata Adamczyk

Szczegóły

Opublikowano: 11 maj 2021

Kwestionariusz badania świadomości potrzeb dzieci z dysleksją

Jaki rodzaj dostosowania wymagań edukacyjnych zapewnia dziecku szkoła?

Jakiego rodzaju pomoc otrzymało dziecko w szkole po diagnozie?

Szczegóły

Opublikowano: 30 marzec 2021

DYSKALKULIA

W polskiej szkole, w świadomości rodziców i nauczycieli  na dobre zadomowił się problem dysleksji. Kiedy zapytamy co to jest dysleksja, większość z nas odpowie, że jest to zaburzenie objawiające się trudnościami w czytaniu i pisaniu, pomimo stosowania obowiązujących metod nauczania, przeciętnej inteligencji i sprzyjających warunków społeczno-kulturowych. Jest spowodowana  zaburzeniami podstawowych funkcji percepcyjno-motorycznych.

Nauczyciele najczęściej potrafią już diagnozować dzieci z tymi zaburzeniami, wiedzą jak z nimi pracować i w jaki sposób pomóc im w pokonywaniu trudności.

Znanymi pojęciami są również: dysortografia czyli specyficzne zaburzenie dotyczące umiejętności poprawnej pisowni oraz dysgrafia – specyficzne i rozwojowe zaburzenia funkcji motorycznych oraz specyficzne trudności w pisaniu.

Mało osób ma natomiast świadomość, że problemowi dysleksji towarzyszy często dyskalkulia. Dyskalkulia, to zaburzenie rozpoznawane rzadko, a jeszcze rzadziej podejmowane są kroki pomagające uczniom przezwyciężyć takie trudności (nawet po ich rozpoznaniu), tak by umożliwić uczniowi jego dalszy rozwój i zapobiec urazom.

Dyskalkulia, to specyficzne zaburzenia zdolności matematycznych, objawiające się kłopotami w wykonywaniu prostych działań, tworzeniu mniej lub bardziej złożonych układów przestrzennych, czy zrozumieniu poleceń w zadaniach napisanych jak i przeczytanych przez nauczyciela w trakcie sprawdzianu. Pełna utrata zdolności liczenia lub jej brak nosi nazwę akalkulii, natomiast niewielki brak zdolności matematycznych  nosi nazwę oligokalkulii. Obniżenie lub zanik zdolności matematycznych w wyniku choroby psychicznej nazywa się parakalkulią.

Dyskalkulia jest zaburzeniem rozwojowym. Może być wrodzona lub nabyta w wyniku błędów dydaktycznych we wczesnym dzieciństwie.

Podstawowe formy dyskalkulii rozwojowej to:

• dyskalkulia werbalna - przejawia się zaburzeniem umiejętności słownego wyrażania pojęć i uchwycenia zależności matematycznych, takich jak oznaczenie ilości i kolejności przedmiotów nazywanie cyfr i liczebników, symboli działań i dokonań matematycznych np. brak zdolności utożsamiania ilości z odpowiadającą jej liczbą;
• dyskalkulia praktognostyczna - przejawia się w trudnościach w manipulowaniu przedmiotami narysowanymi na papierze, na ekranie komputera, czy trzymanymi dłońmi, jak np. kostki do gry. Uczeń nie jest w stanie ułożyć patyczków czy kostek według ich wielkości, nie umie wskazać, który z dwóch patyczków jest grubszy, cieńszy czy tego samego rodzaju;
• dyskalkulia leksykalna - związana jest z brakiem lub znacznym ograniczeniem umiejętności czytania symboli matematycznych, cyfr, liczb, znaków działań;
• dyskalkulia graficzna - jest to niezdolność zapisywania symboli matematycznych, połączona często z dysgrafią i dysleksją liter. Uczeń nie jest w stanie napisać dyktowanych nazw, a nawet ich skopiować np.:1284 pisze jako 1000, 200, 80 lub 4;
• - dyskalkulia ideognostyczna - to przede wszystkim niezdolność zrozumienia pojęć i pewnych zależności matematycznych oraz wykonania obliczeń w pamięci. Często uczeń jest w stanie przepisać lub przeczytać liczby, ale nie rozumie co przeczytał lub napisał, np.: umie zapisać znak 9, ale nie wie, że 9 to to samo co 10-1, albo 3 × 3;
• - dyskalkulia operacyjna - to bezpośrednie zaburzenie umiejętności wykonywania operacji matematycznych, a więc wyklucza rozwiązywanie przez osobę cierpiącą na dyskalkulię bardziej złożonych zadań. Typowym przykładem jest zamienianie operacji np. : odejmowania zamiast dzielenia.

Dyskalkulia powoduje zaburzenia poszczególnych funkcji poznawczych.

Zaburzenie to objawia się w kilku strefach:

Objawy zaburzeń percepcji wzrokowej:

• niepełne odczytywanie informacji przekazanych rysunkiem, grafem, schematem, tabelką, wykresem itp.;
• gubienie cyfr i znaków działań, gubienie fragmentów przy odczytywaniu i zapisywaniu wzorów;
• błędne odczytywanie zapisów i wzorów matematycznych;
• kłopoty z porównywaniem figur i ich cech: położenia, proporcji, wielkości, odległości;
• mylenie cyfr i liczb o podobnym kształcie np. 6-9

Objawy zaburzeń w orientacji schematu ciała i przestrzeni:

• zapisywanie cyfr w odbiciu lustrzanym;
• przestawianie cyfr w liczbach np.56-65;
• odczytywanie liczb od prawej do lewej strony np. 345 – pięćset czterdzieści trzy;
• mylenie znaków: „<”, „ >”;
• trudności w orientacji na kartce papieru (uczeń ma kłopoty z  poleceniami typu: narysuj kwadrat po prawej stronie, rozwiąż zadanie znajdujące się na dole kartki);
• trudności ze znalezieniem strony;
• trudności z prawidłowym umieszczaniem liczb w kolumnach;
• problemy z przeprowadzaniem operacji w odmiennych kierunkach np.  zaczynanie od prawej strony w dodawaniu, odejmowaniu, mnożeniu, a od lewej w dzieleniu;
• zakłócenia w wyobraźni przestrzennej, stąd trudności w nauce geometrii;
• kłopoty w rozumieniu pojęć związanych z czasem i przestrzenią, nieumiejętne przeliczanie i porównywanie jednostek czasu.

Objawy zaburzeń  funkcji słuchowej oraz sprawności językowej:

• trudności w zapamiętywaniu wzorów i definicji, w uczeniu się nazw dni tygodnia, miesięcy, tabliczki mnożenia;
• wolne tempo lub częste błędy w wykonywaniu prostych operacji rachunkowych w pamięci;
• problemy z zapamiętaniem procedury „ krok po kroku”;
• problemy ze zrozumieniem poleceń i objaśnień nauczyciela;
• kłopoty z rozwiązaniem nawet niezbyt złożonych zadań tekstowych wynikające z niskiej sprawności czytania oraz rozumienia samodzielnie czytanych tekstów;
• trudności w werbalizowaniu swoich myśli – uczeń rozwiąże zadanie, ale nie potrafi opisać sposobu w jaki to zrobił;
• trudności w skupieniu uwagi na bodźcach słuchowych, w różnicowaniu wyrazów o podobnym brzmieniu np.: przyprostokątna i przeciwprostokątna.

Objawy zaburzeń  funkcji motorycznych:

• nieczytelny zapis, brzydkie pismo utrudniające precyzyjny zapis, a co za tym idzie wykonywanie działań;
• nienadążanie z przepisywaniem z tablicy, wolne tempo wykonywania obliczeń, dłuższy czas pisania sprawdzianów.

Dzieci z dyskalkulią w wieku szkolnym charakteryzują się następującymi brakami i trudnościami:

• brak zdolności do rozróżniania cyfr, co reprezentuje dany symbol w postaci cyfry (dziecko pisząc np. cyfrę 8 nie zdaje sobie sprawy, że jest to cyfra, która występuje przed 9),
• brak zdolności do układania cyfr w odpowiednim porządku (trudności z nauką tabliczki mnożenia),
• trudności z rozróżnianiem lub grupowaniem pewnych liczb czy przedmiotów (dziecko liczy przedmioty pojedynczo),
• brak zdolności do rozumienia symboli graficznych, które reprezentują cyfry (dziecko ma trudności z oderwaniem się od konkretów i posługiwaniem się reprezentantami symbolicznymi w zakresie pojęć liczbowych, działań matematycznych oraz schematów graficznych),
• trudności w wykonywaniu prostych operacji arytmetycznych (dziecko wykonuje obliczenia na palcach),
• trudności z doborem odpowiedniej operacji matematycznej w celu rozwiązania zadania (dziecko wykonuje operację tylko wtedy, kiedy jest ona wyraźnie określona),
• trudności z zapamiętaniem operacji potrzebnych do wykonania zadania,
• brak umiejętności posługiwania się pojęciami matematycznymi,
• obniżona zdolność identyfikowania liczb z pisemnymi symbolami (dzieci mogą dobrze liczyć, ale nie potrafią odczytać liczb),
• trudności z zapamiętaniem i zapisaniem cyfr,
• trudności z odczytaniem i zrozumieniem takich symboli arytmetycznych jak „plus”, „minus” (dzieci nie potrafią odczytać tych symboli albo je mylą),
• trudności z wyobrażeniem sobie treści zadań tekstowych.

W nauce geometrii dzieci z dyskalkulią borykają się z następującymi trudnościami:

• mylenie stron i kierunków,
• pomijanie drobnych elementów graficznych figur,
• błędy lokalizacyjne,
• trudności z umiejscowieniem znaków i figur w przestrzeni,
• trudności z zadaniami geometrycznymi,
• trudności z wykonywaniem rysunków wspomagających wykonanie zadań.

Uczeń z dyskalkulią może mieć bardzo ciekawe, oryginalne propozycje rozwiązań zadań, ale jednocześnie popełniać podstawowe błędy rachunkowe lub zapisu. Jest w stanie wykonywać szybko i bezbłędnie działania w pamięci, ale pisemnie popełniać błędy z powodu np. przestawienia cyfr.

Nauczyciele muszą mieć świadomość, że uczeń taki nie będzie mógł dostosować się do ich metod pracy, to nauczyciel powinien dostosować się do ucznia. Szczególnie nauczyciele szkół średnich powinni mieć świadomość, że uczniowie, którzy mają problemy z matematyką, mają najczęściej zakodowaną niechęć do przedmiotu. Nie powinni zatem „mobilizować ich” poprzez publiczne wytykanie błędów, powinni natomiast nagradzać za wysiłek i pracę, a nie tylko za jej efekty. Jak jeszcze możemy pomóc?

Oto kilka propozycji:

• można odpytywać częściej, ale z mniejszej partii materiału,
• można wydłużyć czas przewidziany na wykonywanie zadań związanych z czytaniem, pisaniem i liczeniem – szczególnie na klasówkach, sprawdzianach i egzaminach,
• można, w przypadku, kiedy nie jesteśmy w stanie przeczytać pracy ucznia, poprosić go o jej przeczytanie i wyjaśnienie wszystkich wątpliwości,
• można zezwolić na wykonywanie obliczeń „wybranym” przez ucznia sposobem,
• można pomóc w odczytywaniu dłuższych poleceń, i upewnić się czy uczeń dobrze je zrozumiał i ewentualne udzielić dodatkowych objaśnień,
• można przedstawiać zadanie poprzez graficzne obrazowanie jego treści.

Z zasobów Internetu

Szczegóły

Opublikowano: 30 marzec 2021

Nauczanie i komunikacja online w czasie kryzysu epidemiologicznego

Ostatnie wydarzenia związane z epidemią koronawirusa paraliżują życie całego społeczeństwa. W sposób szczególny dotyczy to szkół, placówek edukacyjnych, które pozostają zamknięte.

Pojawiają się pytania:

Co zrobić z uczniami, którzy zostaną w domach?

Jak zorganizować im czas?

Na ile w tym okresie mogą przyswajać wiedzę i w jakiej formie?

Są na to rozwiązania.

Minister Edukacji Narodowej zarekomendował, aby nauczyciele wspomagali naukę uczniów zdalnie. Z wykorzystaniem dostępnych i nieodpłatnych platform i zasobów cyfrowych. Część nauczycieli już zaczęła w ten sposób wspomagać uczniów. Należy jednak przyjąć, że nie wszyscy pedagodzy są przygotowani do prowadzenia zajęć w formie zdalnej. Nauka cyfrowa wymaga odpowiedniej wiedzy i podejścia.

Poniżej prezentujemy kilka bezpłatnych narzędzi, programów i platform, które już można przetestować i szybko wdrożyć do pracy z uczniami:

- Centralna Komisja Egzaminacyjna przygotowała pakiet materiałów dla 8-klasistów. Codziennie o godz. 9:00 nowe zadania z języka polskiego, matematyki i angielskiego, o 15:00 - rozwiązania! Link do strony: www.cke.gov.pl

- Firma Microsoft oferuje bezpłatny dostęp do programów Office 365 dla edukacji oraz Microsoft Teams. Systemy te umożliwiają uczniom i studentom swobodną i zdalną naukę. Materiały i zadania mogą zostać udostępnione w trybie online. Uczniowie, studenci, nauczyciele i wykładowcy mogą współpracować przy pomocy zdalnych komunikatorów. Opcja pracy grupowej oraz indywidualnej. Microsoft Teams to także funkcjonalny komunikator do zdalnej pracy i komunikacji pomiędzy Dyrektorami, nauczycielami, personelem placówki. Po kliknięciu poniższego linku otrzymacie Państwo kompleksowe informacje na temat instalacji, konfiguracji, funkcjonalności, dostępnych zasobów. Link do strony: https://news.microsoft.com/pl-pl/features/aka-ms-zdalnaszkola/

- Google Suite dla Szkół to bezpłatne, zintegrowane rozwiązanie do komunikacji i współpracy online. Platforma edukacyjna z wieloma funkcjonalnościami. Google oferuje szkołom usługi poczty e-mail, kalendarza i czatu, pakiety biurowe, dysk wirtualny. Oprócz zestawu podstawowego dostępnych jest też wiele dodatkowych usług Google. G Suite dla Szkół i Uczelni jest usługą dla instytucji, ale także do pracy domowej. Oferta obejmuje konta użytkowników dla studentów i uczniów. Link do strony: https://gsuite.google.com/signup/edu/welcome#0

- Khan Academy to edukacyjna organizacja non-profit założona w roku 2006 przez absolwenta Massachusetts Institute of Technology, Salmana Khana. Wirtualna, innowacyjna Akademia Edukacyjna. Hasło przedsięwzięcia to „zapewnienie wysokiej jakości edukacji każdemu i wszędzie”. Khan Academy to min. opcja wirtualnej klasy, bazy darmowych filmów edukacyjnych o różnej tematyce, filmy z ćwiczeniami dla ucznia i nauczyciela, mechanizm dostarczania stałej informacji zwrotnej oraz wdrożona gamifikacja, które angażują uczniów w naukę. Link do strony: https://pl.khanacademy.org/

Opracowanie w oparciu o materiały wspomagające na czas pracy online,

dostarczone przez IK Eko-Tur.

Anna Pawłoś - psycholog

Szczegóły

Opublikowano: 30 marzec 2021

Szanowni Państwo Dyrektorzy i Nauczyciele,

w związku z ogłoszeniem stanu epidemii Ministerstwo Edukacji Narodowej przygotowało rozporządzenia, które umożliwiają organizację oraz realizację procesu kształcenia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość. Chcąc wesprzeć organizację tego procesu, opracowało również poradnik zawierający wskazówki oraz inspiracje, jak prowadzić kształcenie na odległość.

Zachęcamy Państwa do korzystania z poradnika. Informator można pobrać ze ze strony internetowej MEN